ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ

Απ’ όλους μας αναγνωρίζεται η φθίνουσα πορεία του γλωσσικού ιδιώματος της περιοχής μας.

Η ομογενοποίηση του λόγου που επιβάλλεται κυρίως από τα ηλεκτρονικά Μέσα, η μη χρήση παλαιών λέξεων και φράσεων στον καθημερινό λόγο, η περιθωριοποίηση του γλωσσικού ιδιώματος της περιοχής μας, καθώς επίσης και η εισαγωγή μηχανικών μεθόδων παραγωγής (που κατέστησε, αναπόφευκτα, μουσειακό είδος το αλέτρι για παράδειγμα) είναι οι κυριότερες αιτίες που συμβάλλουν στο να τείνουν προς αφανισμό λέξεις που ομιλούνταν επί εκατοντάδες χρόνια τόσο στον Νομό Θεσπρωτίας, όσο και σε ολόκληρη την Ήπειρο.

Καθίσταται, επομένως, αυτονόητη η προσπάθεια για διάσωση όποιων παλαιών λέξεων ή φράσεων μπορούν να εντοπιστούν σήμερα, επειδή είναι σε χρήση στον καθημερινό λόγο, έστω και ως απλή ανάκληση στη μνήμη.

Μια τέτοια επίπονη προσπάθεια έχει αναλάβει ένας Ηπειρώτης.

Συγκεκριμένα, όπως μας ενημέρωσε ο κ. Βασίλης Μαλισιόβας (γεννήθηκε και μεγάλωσε στο χωριό Μαρκινιάδα Άρτας), έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό τη σύνταξη ενός λεξικού, το οποίο θα συμπεριλάβει τα γλωσσικά ιδιώματα και των τεσσάρων νομών της Ηπείρου.

Στο πλαίσιο αυτό, απευθύνει έκκληση σε όποιον γνωρίζει παλαιές λέξεις (και εκφράσεις, ευχές, κατάρες, δημοτικά τραγούδια κ.λπ.) της περιοχής μας να επικοινωνήσει μαζί του προκειμένου να τις συμπεριλάβει στα λήμματα του λεξικού.

Μπορείτε επίσης να ζητήσετε να σας αποστείλει ειδικό ερωτηματολόγιο προς συμπλήρωση, έτσι ώστε να είναι όσο το δυνατόν πληρέστερη η καταγραφή του γλωσσικού υλικού που θα συγκεντρωθεί.

Όσοι λοιπόν γνωρίζετε έστω και ελάχιστες παλαιές λέξεις από τη ντοπιολαλιά της περιοχής μας, παρακαλείστε να επικοινωνήσετε με τον κ. Μαλισιόβα:

στο κιν. 6974-004361 

ή στα email vasilis.malisiovas@gmail.com, diorthosi@kte.gr, 

ταχυδρομική δ/νση: Βασίλης Μαλισιόβας, Ανθεμίου 2, Τ.Κ. 114 75, Αθήνα.

*Ο Βασίλης Μαλισιόβας είναι πτυχιούχος Κλασσικής Φιλολογίας και Κοινωνικής Θεολογίας του Παν/μίου Αθηνών, καθώς και διπλωματούχος Παλαιογραφίας. 

Εργάζεται ως επιμελητής εκδόσεων, ενώ είναι επιστημονικός συνεργάτης του Κέντρου Λεξικολογίας (επιμέλεια λεξικών Γ. Μπαμπινιώτη). 

Από το υλικό που έχει συγκεντρωθεί σταχυολογούμε:

Χαλεύω: Ζητάω

Αμάκα: Υπεξαίρεση, κλεψιά

Κούχτιο: Ηλίθιος

Σκιόρμα: Σκιάχτρο / άσχημος

Μάντρα: Αυλή

Ουρλός: Νερουλός

Γκώνω: Φουσκώνω

Αγκούσα: Φούσκωμα / δυσθυμία

Κούτσικος: Μικρός

Κεφτέδα: Κεφτές

Κριγιάσι: Κρέας

Τράτο: Πλεονέκτημα / περιθώριο

Τις οίδε: Ποιος ξέρει

Συνοδειά: Παρέα

Ήδυσμα: Ευχάριστο, πολύτιμο πράγμα

Φυλακώνω: Φυλακίζω

Μου ’κάζεται (εικάζεται): Νομίζω

Ορμηνεύω: Συμβουλεύω

Καρλαύτης: Αυτιάς, ο έχων μεγάλα αυτιά

Πεντερούγα: Καμπούρα

Γκαβός: Τυφλός

Καματώνω: Ζεσταίνομαι

Ξαποστειό: Ξεκούραση

Τσέτα: Παρέα άτακτων παιδιών

Μπάκακας: Βάτραχος

Στάκα (ή στέκα): Περίμενε (προστ.)

Σκούζω: Κλαίω

Λιανοπαίδι: Πιτσιρίκι

Μαυλάω: Καλώ (με διαφορετικό κάθε φορά τρόπο) τα ζώα, π.χ. για να τα ταΐσω. Αντίθ. προγκάω

Πιτόρος: Ζωγράφος

Σουρούπι: Ύπνος

Κολλάω: Αναρριχώμαι

Σωροβολιό: Ερείπιο, (μετφ.) αυτός που έχει πολύ κακή διάθεση

Ξεγραδώνω: Απαγκιστρώνομαι, ξεμπλέκω

Ας βοηθήσουμε τον κ. Μαλισιόβα στην αξιέπαινη προσπάθειά του, γνωστοποιώντας του τις λέξεις της περιοχής μας. 

Το υπό σύνταξη Ηπειρώτικο Λεξικό είναι ένα έργο που αφορά τον τόπο μας.

Για να μην χαθεί η γλώσσα των προγόνων μας! 

Πουλίζος Χριστόφορος, δάσκαλος

Η "δέση" στη Λαγκάβιτσα

...Κανόνιζαν ποια μέρα θα πάνε άντρες και γυναίκες να φκιάκουνε τη δέση, μόλις σκόλαγαν όλα τ' αυλάκια.

Οι γυναίκες κουβάλαγαν κλαριά και φτέρη κι οι άντρες έκοβαν τσι γαϊδάρες για να φκιάκουν την ξυλοδεσιά.

Μόλις σκόλαε το φτέρωμα, έμπαινε μοναχό του το νερό στ' αυλάκι...

Από το ίδιο τ' αυλάκι έπαιρνε κι ο μύλος νερό.

Είχε ένα χωνί μεγάλο κι έπεφτε το νερό με δύναμη στη φτερωτή και γύριζε τη μυλόπετρα για ν' αλέσει το αλεύρι...

[Από το βιβλίο του παπα-Γιώργη από τη Ραβενή: "ΤΩΡΕΓΙΑ ΤΟ ΕΞΗΝΤΑ"]

Λεπτοκαρυά - Ιούλιος 1974

Από τον δύσκολο αγώνα για την επιβίωση.

Κατασκευή της Δέσης (πρόχειρο φράγμα με κλαδιά) στον Καλαμά για να ανέβει η στάθμη του νερού και να μπει το νερό στο αυλάκι για να ποτίσουν τον κάμπο. 

Τα ίδια μέσα και οι ίδιες τεχνικές με τους παππούδες τους. 

Προσέξτε πως σε όλους "μετριούνται τα κόκκαλα".

Από αριστερά: Κώστας Βενέτης, Μιλτιάδης Νικολαϊδης, ένας Κουτσιώτης, Θεμιστοκλής Κάλλης, Αθανάσιος Πέτρου, Γεώργιος Νικολαϊδης.

Κείμενο & Φωτό: Θανάσης Πέτρου/Thanasis Petrou

Η δέση δημιουργούνταν προοδευτικά και ανάλογα με την στάθμη των νερών του Καλαμά.
 

Σε πρώτη φάση δεν χρειαζόταν καν, καθώς αρκούσε η φυσική ροή (στις αρχές Ιουλίου).
 

Το φράγμα υλοποιούνταν σταδιακά (modularly) με τη χρήση τριπόδων ("γαϊδάρες") τα οποία στηριζόταν σε συρματόσχοινο που διέτρεχε λοξά το ρεύμα και συνδεόταν με κλαδιά.

κείμενο: Kosmas Venetis

Η Αδελφότητα Λεπτοκαρυάς δείχνει το δρόμο...

Μια εξαιρετική πρωτοβουλία ανέλαβε η Αδελφότητα Λεπτοκαρυάς και την οποία θα μπορούσαν να μιμηθούν και άλλες αδελφότητες των χωριών της περιοχής, αλλά κυρίως η Ομοσπονδία Μουργκάνας, διοργανώνοντας μια ανάλογη δράση που θα κάλυπτε όλη την περιοχή και θα συνδύαζε σημερινές αλλά και παλιότερες φωτογραφίες με στόχο την προβολή και την ανάδειξη των χωριών μας! Εμείς θα είμαστε πάντα αρωγοί και συμπαραστάτες σε οποιαδήποτε παρόμοια δράση.

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ

Η Αδελφότητα Λεπτοκαρυάς
στα πλαίσια των πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνει στη Λεπτοκαρυά κάθε Αύγουστο
προκηρύσσει Διαγωνισμό Φωτογραφίας.

ΟΡΟΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ
• Οι φωτογραφίες θα πρέπει να αφορούν αποκλειστικά τη Λεπτοκαρυά.
• Δικαίωμα συμμετοχής έχουν όλοι ερασιτέχνες και επαγγελματίες
φωτογράφοι καθώς και οι κάτοχοι σχετικών φωτογραφιών.
• Γίνονται δεκτές φωτογραφίες κάθε τεχνικής λήψης (αναλογική, ψηφιακή, ασπρόμαυρη, εγχρωμη) αρκεί το τελικό αποτέλεσμα να είναι φωτογραφικό.
• Κάθε διαγωνιζόμενος μπορεί να συμμετέχει στο διαγωνισμό με όσες φωτογραφίες θέλει.
• Η αποστολή των φωτογραφιών μπορούν να υποβληθούν σε ηλεκτρονική μορφή στη Δνση leptokaryathesprotias@hotmail.com ή σε φυσική μορφή στα μέλη του Δ.Σ.
• Έναρξη διαγωνισμού η 22 Μαϊου και πέρας αυτού η 13 Αυγούστου 2012.
• Όλες οι φωτογραφίες θα εκτεθούν στο Πολιτιστικό Κέντρο του χωριού και αυτές που θα σταλούν ηλεκτρονικά θα δημοσιευτούν ανώνυμα σε ιδιαίτερο άλμπουμ στο FACE BOOK της Λεπτοκαρυάς για διαδικτυακή ψηφοφορία.
• Οι φωτογραφίες θα αξιολογηθούν από επταμελή επιτροπή που θα συγκροτηθεί με μέριμνα της Αδελφότητας και θα λάβει σοβαρά υπόψη της τον αριθμό LIKES που συγκέντρωσε η κάθε φωτογραφία που έχει υποβληθεί ηλεκτρονικά στο διαγωνισμό.
• Στους τρείς πρώτους νικητές του διαγωνισμού θα απονεμηθούν βραβεία και στον πρώτο μια ψηφιακή φωτογραφική μηχανή. Η απονομή των διακρίσεων θα πραγματοποιηθεί στις 17 Αυγούστου το βράδυ σε εκδήλωση της Αδελφότητας.
• Η Αδελφότητα θα έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε από τις φωτογραφίες που θα υποβληθούν σε μελλοντικές δραστηριότητές της με ονομαστική αναφορά στο φωτογράφο.

 

Λεπτοκαρυά. Μες στου Μαγιού τις μυρωδιές!

φωτό: Thanasis Petrou

 

Γιορτή Πολυφωνικού Τραγουδιού στο θέατρο Πέτρα

Με τη στήριξη της ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗΣ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 

στον αγώνα για τη διάσωση και την προβολή της παράδοσής μας!

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Με το νου και την καρδιά στο πολυφωνικό τραγούδι, αυτό το μονάκριβο στολίδι του Ηπειρώτικου πολιτισμού στην πιο οριακή εποχή για την επιβίωσή του.
Πασχίζοντας η σκυτάλη της αυθεντικής ερμηνείας να προλάβει να περάσει σε όλο και περισσότερους νέους και το Ηπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι να μην σβήσει, αλλά να ζωντανέψει ακόμη περισσότερο!
Αυτό το Σάββατο ανταμώνουμε στο Θέατρο Πέτρας! Στη ΜΕΓΑΛΗ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ 2012!
Εισιτήρια προπωλούνται με 10 ευρώ στο βιβλιοπωλείο ΠΟΛΙΤΕΙΑ, Ασκληπιού 3 – ανάμεσα Ακαδημίας και Σόλωνος.Ας τα προμηθευτούμε έγκαιρα.

Και το ΣΑΒΒΑΤΟ, 9 Ιουνίου 2012, όλοι στην Πέτρα, στην Πετρούπολη, στις 9 μ.μ.

Πάρτε μια "μικρή γεύση" από  εξαιρετικά πολυφωνικά τραγούδια, 

στη σελίδα: ΑΠΕΙΡΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ,εδώ... >>>

Ταξιδεύοντας στις πανέμορφες παραλίες της Θεσπρωτίας

Τώρα που καλοκαιριάζει (επιτέλους!) και αρχίζουν οι πρώτες επισκέψεις στις φιλόξενες ακρογιαλιές μας, ήρθε η ώρα να γνωρίσουμε τη γνωστή - άγνωστη, γαλαζοπράσινη Θεσπρωτία...

[Αναδημοσίευση από το περιοδικό: "Seasons Greece"]

Στην ακτογραμμή της Θεσπρωτίας: Ακόμη ψάχνεις κάτι εξωτικό;

Sivota. Photo by Pavlos Nikolos

Από το λιμάνι της Δύσης, στην Ηγουμενίτσα και τα βουνά τους ορεινούς όγκους της Μουργκάνας, περνάμε από τη Σαγιάδα για ψαράκι και ρίχνουμε την πρώτη βουτιά στο Δρέπανο και το Μακρυγιάλι. Ανεβαίνουμε στην Νέα Σελεύκεια για χάζι στο πέλαγος και τα πλοία που φεύγουν λίγο πριν ξεκινήσουμε για το Νότο, όπου σμαραγδένιες παραλίες παίρνουν μυθική φήμη στα Σύβοτα και την Πέρδικα. 

Χρώματα και εναλλαγές από γαλάζιο σε πράσινο σε ένα μαγευτικό τοπίο. Καλοκαίρι στα παράλια της Ηπείρου που μοιάζει με νησί και απέχει λίγες μόνο ώρες από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Τα Σύβοτα κάποια χρόνια πριν, ήταν ένα ακόμη γραφικό ψαροχώρι, γνωστά ωστόσο από την ιστορία για την ναυμαχία Κορινθίων και Θεσπρωτών εναντίον των Κερκυραίων το 433 π.Χ. κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο. Σήμερα αποτελεί πόλο έλξης για επισκέπτες από όλο τον πλανήτη και σημείο αναφοράς του εγχώριου jet set. O παραδεισένιος οικισμός είναι χτισμένος γύρω από τον κλειστό του κόλπο, στο λιμανάκι του οποίου δένουν πολυτελή σκάφη και ιστιοπλοϊκά με σημαίες από όλες τις χώρες του κόσμου. Εκπλήξεις κρύβονται πίσω από κάθε λόφο και κάθε όρμο. Νησάκια και κρυστάλλινα νερά. 

Μικρή και Μεγάλη Άμμος -  από τις αγαπημένες και γνωστές της περιοχής - Ζάβια, Γαλλικός Μώλος, Ζέρη  και αξεπέραστη Μπέλλα Βράκα, η οποία ενώνει το νησάκι Μουρτεμένο με τα Σύβοτα με μια λωρίδα αμμουδιάς και είναι πρόσβαση στο νησάκι γίνεται και με τα πόδια.  Μια από τις εξαιρετικές εκπλήξεις είναι η παραλία Πισίνα, κρυμμένη σε ένα από τα νησάκια. Ιστιοπλοΐα, καταδύσεις και εκδρομές ενδείκνυται καθώς η περιοχή έχει θαλάσσιους αλλά και επίγειους θησαυρούς προς ανακάλυψη!  

Οδεύοντας προς Πέρδικα, που ήταν και παραμένει έως σήμερα το πιο γνωστό χωριό της Θεσπρωτίας, οι ξεχωριστές ακρογιαλιές τις κερδίζουν τα βλέμματα και τις εντυπώσεις. Πρώτη η παραλία της Αγίας Παρασκεύης με το μικρό ομώνυμο εκκλησάκι χτισμένο στο λόφο και το νησάκι απέναντί της, προσφέρει εικόνες καρτποσταλικής ομορφιάς. 

Απάνεμη και μεγάλη παραλία η Αρρίλα, διαθέτει και μικρό λιμάνι, από όπου καράβια εκτελούν δρομολόγια προς τα απέναντι νησιά, τους Παξούς και την Κέρκυρα. Η τρίτη μεγαλύτερη και γνωστή παραλία της Πέρδικας είναι το Καραβοστάσι, μεγάλη σε μήκος και καταγάλανα νερά, ενώ στην άκρη της εκβάλλει και ο «Παραμυθιώτης».  Πολύ κοντά στην παραλία βρίσκεται και ο αρχαιολογικός χώρος «Δημόκαστρο».  Για πιο χαλαρές διαθέσεις αναζητήστε τις παραλίες, Σοφάς, Σταυρολιμένας,  Μέγα Ντράφι και Πράπα Μάλι. 

  The sea of Thesprotia: exotic destination!

If you start your day from the port of Igoumenitsa and head  to the mountains of Mourgana you can take in the breathtaking views.  Heading north east, to Sagiada for fresh seafood and a swim at the beaches of Drepano and Makrgiali.   While passing Nea Selefkia,  you can enjoy the beautiful seaside then travel north to cosmopolitan Sivota and the graphic village of Perdika.

Sivota originally a fisherman’s village is known for its sea battle between the Corinthians and Thesprotous during 433BC. Today it is a place renowned  for its acclaimed visitors full of yachts, boats and sails.  Surrounding beaches to enjoy are ‘mikri’ and ‘megali amos’, ‘Zavia’, ‘galikos molos’ , ‘Zeri’ and ‘Bella Vraka’ which is walking distance via a sandy pathway to the island of ‘Mourtimeno’.   

Here you can enjoy the adventures of extreme sports such as sailing,  kayaking and discover the hidden treasures while diving. 
The first beach heading towards Perdika  is named ‘Agia Paraskevi’ which also has a  small church named after it located on the top of a modest hill.  Directly opposite the church you can swim across to an amazing, small undiscovered island.  

The second beach named ‘Arila’ suitable for young children has a small port with ferries taking you across to ‘Paksous’ and  ‘Corfu’.  The third and biggest, well known beach of Perdika is ‘Karavostasi’ with its blue waters and the river Paramithiotis which runs into the sea.  Close to the beach you can visit the ancient place of ‘Dimokastro’.  For a more relaxing atmosphere look for the beaches ‘Sofas’ , ‘Stavrolimenas’, ‘Mega Draf’ and ‘Prapa Mali’. 

  Από την Κωνσταντίνα Ευαγγέλου

Seasons Greece

Περίπατοι στα Πανωχώρια της Μουργκάνας

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΕΞΗΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΠΡΙΝ...

[Αναδημοσίευση -με μικρές διορθώσεις- από το ιστολόγιο: "ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΑ ΝΕΑ"]

ΑΡΧΗ ΑΠΑΝΩΧΩΡΙΩΝ

"Ντούλκα¨  1913  . FRED BOISSONAS

ΦΑΤΗΡΙ.

Από δω κι απάνω αρχινούνε τα Παναχώρια, σκόρπια εδώ κι εκεί, ψηλά στα κράσπεδα της θρυλικής Μουργκάνας, όπου κατοικούν οι Ντάτσηδες, όπως τους λένε περιγελαστικά οι Κατωχωρήσιοι, αλλά κι αυτοί, ανταποδίδοντες επιτυχώς τα σκώματα, τους λένε Κοτόψυχους.

Οι Σαγιαδινοί τους λένε «Γκρέκους». Το ξενικό τούτο όνομα είναι απομεινάρι της Ενεκτορίας [Ενετοκρατίας(;)] που έφτανε μέχρι το Κοκκινολιθάρι και φανερώνει το καθαρόαιμον του Ελληνικού πληθυσμού της ορεινής τούτης περιοχής.

Αυτά είναι τα λεγόμενα 16 χωριά, τα Μπαμπουροχώρια, που πριν από έναν σχεδόν αιώνα, δημιούργησαν καθαρώς Αγροτικό ζήτημα ενάντια στους ισχυρούς Αγάδες του τόπου Ντεμάτες και Σεϊκάτες και έδωκαν πολλά, πάρα πολλά, θύματα στον άνισο τούτον αγώνα που βάσταξε 70 περίπου χρόνια.

Σήμερα το ζήτημα τούτο μπορεί να θεωρείται ως ένα τυχαίο γεγονός. Στον καιρό του όμως επήρε διπλωματικόν χαρακτήρα, εκινήθησαν οι εν Ιωαννίνοις Πρόξενοι των Μ. Δυνάμεων, Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσσίας και περιόδευσαν αυτοπροσώπως τα 16 χωριά. Εξεδόθη ειδικόν Σουλτανικό φερμάνι, και εν τέλει μετά την απελευθέρωση εχρειάσθηκαν δεκαπενταετείς σκληροί και διαπανηροί αγώνες, δια να ρυθμισθεί τούτο νομοθετικώς και δικαστικώς.

Αλλά και πρωτύτερα εναντιώνονταν στον πανίσχυρο Αλή Πασά, ο οποίος τους αντιμετώπισε με σκληρά μέτρα και ομαδικές εκτοπίσεις. Εκατό φαμίλιες εξετοπίστηκαν από τον Τσαμαντά μαζί με τον Παπά Δημήτρη, εξόν από τα άλλα χωριά.

Δεν τα είχαν καλά και με το Πατριαρχείο ακόμη. Ενίοτε έκαναν λεηλασίες και σε Χριστιανικά χωριά και γι' αυτό αναγκάστηκε να αφορέσει ομαδικώς 13 από αυτά, ύστερα από αλλεπάλληλα παράπονα των Δροβιανιτών.

Τέτοιου είδους παρεκτροπές ήταν από τις πιο συνηθισμένες ή μάλλον αναπόφευκτες για τους αγωνιστάς, αφού είναι γνωστόν από την ιστορίαν ότι και ο Κολοκοτρώνης ήτο αφορεσμένος για ένα παρόμοιο, απάνω κάτω, παραστράτημά του.

Ανέκαθεν οι κάτοικοι της περιοχής τούτης, ήσαν ανυπότακτοι και δε λογάριαζαν τους κινδύνους. Γι' αυτό παλαιότερα ελέγοντο Αφείδαντες.

Πόβλα  1937   

( Σπύρος Μελετζής , "φωτογραφίζοντας τη Θεσπρωτία" )

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΠΟΒΛΑΣ

Στην Πόβλα σώζεται ακόμη ο ξύλινος Σταυρός που έστησε με τα χέρια του ο Άγιος Κοσμάς απάνω σε μια κόντρα και είπε: 
«Αν αρχίση να σέπεται από κάτω θα χαλάση ο τόπος, αν από πάνω δε θα πάθη τίποτα», θεωρούμενος ως ιερόν κειμήλιον. Τον διετήρησεν η θρησκευτική ευλάβεια και η απεριόριστη λατρεία των Παβλιωτών προς τον άγιο τους. 

Από τα 1912 όμως, οπότε άρχισαν να αναφαίνονται τα πρώτα ευοίωνα σημάδια του Σταυρού, ήτοι “να σέπεται από πάνω”, έγινεν ούτος θρησκευτικό και εθνικό προσκυνητάρι και στεγάζεται στο ομώνυμο "Κόνισμα" προ του οποίου στέκονται ευλαβικά οι διαβάτες και προσκυνάνε.

Επί πλέον ο Σταυρός θεωρείται και φυλαχτό των μικρών παιδιών, στις "μαγκούρες" ή τα "χαϊμαλιά", των οποίων ανάμεσα σε αλλά φυλαχτά βάζουνε και αγκίδες απ' αυτόν, για τη βασκανία και τα άλλα νοσήματα που απειλούν την τρυφεράν ηλικίαν των.

ΛΙΑ

...Νεαρό χωριό (?). Οι εκκλησιές του καινούργιες, όλων τα σημάδια τους φαίνονται καινούργια. Τίποτε το παλαιόν. Οι πρώτοι του κάτοικοι, κτηνοτρόφοι κυρίως, ήταν "φευγάτοι" από ένα ερημωμένο χωριό του Δέλβινου "Μαχαλά" και από το "Σκαμνέλι" του Ζαγορίου.

Όπως συνήθως από τα συγκεκομμένα: (Μαχα)λιώτες - (Σκαμνε)λιώτες, λέγεται ότι επήραν το όνομα Λιώτες και Λιά.

Πρωτοπόροι παντού οι Λιώτες, ουδόλως υστέρησαν και στον αγώνα των 16 χωρίων εις τον οποίον μάλιστα έδωκαν και πολλά θύματα. Με πίστην πάντοτε στο δίκαιόν τους δεν εδίσταζον να καταφεύγουν και στα Τούρκικα Δικαστήρια, από τα οποία τελικώς επέτυχον την παρακάτω ευνοϊκή υπέρ αυτών απόφασιν της Γενικής Εισαγγελίας Ιωαννίνων, υπό χρονολογίαν 19 Ιανουαρίου του έτους 1295(=1879).

«....(Αναφέρεται εις προηγούμενας ενέργειας μεθ' ο εξακολουθεί). Ταυτήν όμως την φοράν εις την υποβληθείσαν παρά του Ιωάννη Ζήση, ως αντιπροσώπου των κατοίκων του χωρίου Λια αίτησην και συνημμένην έκθεσήν του (προτάσεις), υπογεγραμμένην παρ' αυτού , διαλαμβάνει ότι ο Σιάμπα Σαλήχ Ντέμ και συντρόφοι του οι γνωστοί προφασιζόμενοι ότι το χωρίον Λιά, είναι τσιφλίκιον και ιδιοκτησία των και ότι κατόπιν διαδικασίας εξεδόθη υπέρ αυτόν απόφασις και σχετικόν Υψηλόν Φιρμανίον, μετεχειρίσθησαν βίαια, πιεστικά μέτρα κατά των κατοίκων του χωρίου με σκοπόν να λαβώσι τα δικαία των, και ότι επειδή του προκειμένου ουδεμία διαδικασία εγένετο και απόφασις κατ' αυτών (των χωρικών) ως τούτο συνάγεται και εκ τού περιεχομένου των διαβιβασθέντων εις α η υπόθεσις περιγράφεται κατά τον ιδιόν τρόπο , οτι επειδή το εκδοθέν φιρμάνιον αφεώρα αλλά τινά τσιφλίκια της ειρημένης Υποδιοικήσεως προς τον σκοπόν μάλιστα να εξετασθή η προκειμμένη διαφορά και ότι λαμβανομένου υπ΄ όψιν , ότι ουδεμία περί τούτου οριστικις απόφασις εξεδόθη ουδε σχέσις εχούσα με το χωρίον το ιδικόν το Λιά , (επότε μερικαί λέξεις εκ της φθοράς του χάρτου δυσανάγνωστοι) αιτούνται όπως οι ειρημένοι ( Σαμπαν και συντρόφοι) εμποσισθώσι και ότι εαν τυχόν εξεδόθη τοιαυτή απόφασις κατά των ειρημένων κατοίκων, τοις κοινωποιήθη αυτή συμφώνως προς τα νιμίμους διατυπώσεις. Κατόπιν τουτων ιδόντες την σχετικήν αλληλογραφία (εγγραφασ) εκ ταύτης προέκυψεν ότι οι ειρημένοι κάτοικοι υπέβαλλον αναφορά προς τα απαλλαγήν εκ των κατ' αυτών γενομένων πιέσεων και ότι κατόπιν της ενεργηθείσης αλληλογραφίας η υπόθεσις εξεδικάσθη και εξεδόθη απόφασις και υψιλόν φιρμάνιον , ότι κατόπιν τον δικιαών ισχυρισμών των γενομένων παρά των ειρημένων περί του ότι η εκδόθεισα ως άνω απόφασις ουδεμίαν σχέσιν έχει με το χωρίον των, εγνωστοποιήθη εις την Γενικήν Διοίκησιν την 29ην Απριλίου του έτους 1293(καθ'ημάς 1877) όπωσ επαναλήφθη η αγωγή και εφαρμοσθώσι τα δέοντα συμφώνως προς το Νόμον. Επειδή ήδη εκ των διαβιβασθέντων συνεχώς αναφορών και εκ της έννοιας των διαβιβασθέντων προς την ειρημένην Γενικήν Δοιίκησιν εγγράφως προκύπτει, ότι τοιαύτη υπόθεσις δεν έλαβεν εισέτι τέλος κατά τον Νίμον, επειδή εις τιν διαμοιφθείσαν σχετικήν αλληλογραφίαν καιτοί αναφέρεται υποσημειωματικώς απάντησις του κατεργηθέντος Υπουργείο του Κτηματολογίου ότι δια αναφερόμενα τσιφλίκια τελευταίως εγένετο κάποια δίκη και ότι εξεδόθη απόφασις ιερονομική προς απόδιξειν της σχετικής αγωγής εκ μέρους των ιδιοκτήτων (αλιακάδων) , επειδή όμως συμφώνως προς τα γενόμενας δηλώσεις των εγνώσθη ότι η εκδοθείσα απόφασις και τον υψηλόν φιρμανίον ουδεμίαν μνείαν ποιούνται περί του χωρίου Λιά, αλλ' απλώς και κατά τρόπον γενικόν με την φράση “μερίκα τσιφλίκια”). Και επειδή προς πάσης διαδικασία μεταξύ των κατοίκων του χωρίου Λιά και των διεκδικούντων δικαιώματα εξουσίας επί του χωρίου των τρίτων προσώπων, πάσα παρανόμος ενέργεια κατά των ειρημένων κατοίκων του χωρίου ουδάλως επιτρέπεται. Δια ταύτα λαμβάνοντες υπ' όψιν τα ανωτέρω εγνωστοποιήθη εις την ειρημένην Γενικήν Διοίκησιν όπως δώση την απαιτούμενην προσοχήν και αποστέλλομεν την ειρημημέμην αίτησιν μετά των συνημμένων εκθέσεων επί τω τέλει όπως η ειρημένη υπόθεσις παραπεμφθή εις τα αρμόδια δικαστήρια και εξετασθή σύμφωνα με τους ισχύοντας Νόμους, επιστεύσητε δε την ενάρξιν αυτής προς εκδόσιν τησ αποφάσεως. Εφ' ω εγράφη το παρόν γράμμα (εγγράφον)».

Εκ της ανωτέρας δικαστικής αποφάσεως πληροφορούμεθα ότι συνεχώς οι Λιώτες κατεγεύγον εις τα Τούρκικα Δικαστήρια εναντίον παρανόμων αποφάσεων των Ντεμάτων επί της αγροτικης περιουσίας του χωρίου των, και ότι οι Δικασταί όλου του κόσμου και όλων των εποχών ήσαν αμερόληπτοι και αδέκαστοι.

Λέγεται ότι εδώ, τις παραμονές της εορτής του Σταυρού ( 14 Σεπτεμβρίου) του έτους 1730, γεννήθηκεν ο ξακουσμένος Σαμουήλ ο Κουγκιώτης και γι' αυτό τον εβάφτισαν Σταύρο. Ο τόπος της γεννήσεώς του όμως αμφισβητείται. Πιθανόν να γεννήθηκε και στο Μαχαλά του Δελβίνου.

Να και ένα μπουγιουρντί του Αλή πασά αναφερόμενο στου Λιά, ιδιωτικού όμως περιεχομένου: 

«Εγώ ο Βεζύρ Αλήπασας έδωκα το μουγιορδί μου του Δημήτρη Μπασδούκα (=Δημήτρης Μαντζούκη;) από το χωρίον Λιά ότι εις τα αμπέλια του δεν έχει να τον πειράξει κανένας τίποτα παρά να τα δουλεύει ελεύθερα. Όχι αλλο. 1814 Πρέβεζα Μαρτίου 2».

Από του Λιά είναι η Κωστάνα, οι Άγιοι Πάντες, ο Άγιος Νικόλαος και το Λίμποβο, αρχικώς ξεχειμαδιά (Αχούρια) εξελιχθέντα εις αυτοτελείς κοινότητας.

 

ΤΣΑΡΑΚΛΙΜΑΝΙ

...Το χωριό αυτό ενώ κείται σε γραφικόν ύψωμα με απεριόριστον ορίζοντα και γοητευτικήν θέαν, έχει ωραίους άνδρας, λαμπράς οικοδομάς και εν γένει όλα τα γνωρίσματα ενός καλού χωριού, απορούμεν πώς επεκράτησε να θεωρείται απαίσιο, στοιχειωμένο για τις τσιούπρες των γειτωνικών χωριών και των επαρχιών ακόμη.

Γνωστή είναι η φαιδρή κατάρα που εκφενδονίζεται σ'αυτές από τις Βάβες όταν θυμώνουν μαζί τους:«Στο Τσαρακλιμάνι να σκαλώσης μαυρόχειλη ή μαυρονιά».  

Μήπως διότι οι άνδρες παλιού καιρού ξενιτεύονταν στη Ρουμανία και της "Βλαχιάς οι έμορφες", ανάγκασαν πολλές νεαρές Τσαρακλήτισσες, να υφαίνουν, του κάκου, τον ιστόν της Πηνελόπης; 
Ασφαλώς περί αυτού θα πρόκειται αφού με το θλιβερό και οξύ αυτό κοινωνικό πρόβλημα για την Ήπειρο ασχολήθηκε, τον καιρό εκείνον, και η λαϊκή μούσα.

ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΑ ΝΕΑ

Ηπειρώτικο αντάμωμα

Πηγή: ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ

Γιορτές Σουλίου 2012

Την μνήμη των Σουλιωτών γιορτάζει η Παραμυθιά με τις τριήμερες εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή 25, 26 και 27 Μαΐου. Το πλήρες πρόγραμμα των εκδηλώσεων, οι οποίες θα καλυφθούν απο την κάμερα της Paramythia-online.gr, έχει ως εξής:

Παραμυθιά  - Παρασκευή 25 Μαΐου 2012:Ώρα 19:30: Ποδηλατικός αγώνας από μαθητές των σχολείων του Δήμου μας, σε συνεργασία με τους Αθλητικούς Συλλόγους.

Παραμυθιά - Σάββατο 26 Μαΐου 2012:19:15: Στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων, παρουσίαση του βιβλίου του Γιώργου Καραμπελιά «Συνωστισμένες στο Ζάλογγο».
20:30: Συνάντηση χορευτικών στο Δημαρχείο Σουλίου και περιδιάβαση των χορευτών με παραδοσιακές στολές, συνοδεία παραδοσιακής μουσικής, στην πόλη της Παραμυθιά.
Ώρα 21:00: Δημοτικοί χοροί από τα χορευτικά συγκροτήματα (Συμμετέχουν τα χορευτικά συγκροτήματα του Φιλοπρόοδου Όμιλου Παραμυθιάς, του Καρβουναρίου, του Μεσολογγίου, της Κόνιτσας, του Αμύνταιου και των Βλαχών Θεσπρωτίας).

Την Κυριακή οι εκδηλώσεις αρχίζουν με τον διεξαγόμενο για πρώτη φορά ορεινό δρόμου θυσίας Σουλιωτών, για τον οποίο η εκκίνηση θα δοθεί στη Γλυκή (ώρα 8.00) και ο τερματισμός θα γίνει στις 11.00 στο Βουλευτήριο των Σουλιωτών

 Σούλι - Κυριακή 27 Μαΐου 2012:06:30 έως 11:00 κίνηση με κατεύθυνση τον Ιστορικό Χώρο του Σουλίου.
07:00 Θεία Λειτουργία στον Παλαιοχριστιανικό Ναό Αγίου Δονάτου.
10:15 Δοξολογία στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας Αγίου Δονάτου.
10:45 Μετάβαση των επισήμων στο Αμφιθέατρο, χαιρετισμοί, ομιλίες, εκφώνηση πανηγυρικού και αναπαράσταση της ανατίναξης του Κουγκίου.
11:35 Μετάβαση στον χώρο Βουλευτηρίου των Σουλιωτών, υποδοχή των επισήμων στο κατάστημα της Δημοτικής Ενότητας  Σουλίου, επιμνημόσυνη δέηση, προσκλητήριο πεσόντων, κατάθεση στεφάνων – ενός λεπτού σιγή – εθνικός ύμνος, χαιρετισμός Δημάρχου Σουλίου, παραδοσιακοί εθνικοί χοροί.

Πηγή: Paramythia On line 

Ο φωτογράφος Κώστας Ζιάγκος απαθανατίζει στιγμές από τη ζωή στην Παραμυθιά!

Ο φωτογράφος Κώστας Ζιάγκος δημοσίευσε στο flickr μια σειρά με καταπληκτικές φωτογραφίες από την παλιά Παραμυθιά, αλλά και στιγμές από την καθημερινή ζωή στην πόλη. Απολαύστε ένα μικρό δείγμα της εξαιρετικής δουλειάς του:

Στη λαϊκή αγορά, περιμένοντας τους πελάτες...

Φρέσκα λαχανικά! Πάρτε, καλή κυρία...

Τραγανά και ζουμερά κεράσια. Η "αμαρτία" του Μάη...
 Γλυκά σαν αμαρτία, ευεργετικά σαν φάρμακο!

Επιστροφή στο σπίτι, κρατώντας τις σακκούλες με τα ψώνια!

Το απαραίτητο διάλειμμα για καφεδάκι και ...πολιτικές αναλύσεις!

Βόλτα στην αγορά της Παραμυθιάς.

Φρέσκα λαχανικά και χωριάτικα αυγά!

Γενικό εμπόριο. Σκηνές μιας άλλης εποχής...

 Δείτε όλες τις φωτογραφίες επιλέγοντας κάποιο από τα άλμπουμ:


Παλιά Παραμυθιά
http://www.flickr.com//photos/kostasziagos/sets/72157626279808375/show/


Λαϊκή αγορά
http://www.flickr.com//photos/kostasziagos/sets/72157626281289113/show/



Βρύσες της Παραμυθιάς
http://www.flickr.com//photos/kostasziagos/sets/72157629372574412/show/


Πόρτες, παράθυρα και στέγες
http://www.flickr.com//photos/kostasziagos/sets/72157626281517815/show/


Το ρολόι της Παραμυθιάς
http://www.flickr.com//photos/kostasziagos/sets/72157626408380979/show/



Πόποβο
http://www.flickr.com/photos/kostasziagos/

 Contact: Ζιάγκος Κώστας
Email: kziagos@gmail.com
Phone: 26660 23306
Mobile/Cell: 697 66 82 398
Fax: 26660 23306
Address: Πλατεία 49 Προκρίτων
46200 Παραμυθιά
Θεσπρωτίας

Σας ευχαριστούμε πολύ για τις 65.000+ επισκέψεις στο blog μας και τα 340+ μέλη στην ομάδα μας στο facebook (!)

Ξεπεράσαμε με τη δική σας βοήθεια τις 65.000 επισκέψεις, ενώ η σελίδα του χωριού μας στο facebook έχει ήδη περισσότερα από 340 μέλη!
Σας ευχαριστούμε πολύ όλες και όλους που μας τιμάτε με την αυξημένη επισκεψιμότητα στο blog μας και τη μεγάλη συμμετοχή σας στην ομάδα μας στο facebook και σας υποσχόμαστε πως θα συνεχίσουμε με αμείωτο ζήλο την προσπάθειά μας για ανάδειξη και προβολή της αγαπημένης μας Γλούστας, της πανέμορφης Μουργκάνας και της γαλαζοπράσινης Θεσπρωτίας.

https://www.facebook.com/groups/glousta/?notif_t=group_r2j

Πολιτιστικά και ιστορικά μνημεία του (πρώην) δήμου Σελλών!

Ψάχνοντας πριν λίγες μέρες κάποια παλιά cd βρήκα μια σχολική εργασία από πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, στο μονοθέσιο Δημοτικό Σχολείο Ζωτικού Ιωαννίνων, με θέμα τα πολιτιστικά και ιστορικά μνημεία του (τότε) δήμου Σελλών [και σήμερα δήμου Δωδώνης].
Σχολικό έτος: 2001-2002. Συμμετέχοντες μαθητές: 4(!)

Η αφορμή:

… ένας διάλογος από το βιβλίο του Σπύρου Μουσελίμη: «αρχαιότητες της Θεσπρωτίας».

…Ήταν Θερτής μήνας. Μεσημέρι. Φιλοξενούμενοι ο υποφαινόμενος δάσκαλος (Σπ. Μουσελίμης) με τον επιθεωρητή των δημοτικών σχολείων της περιφέρειας στο σπίτι κάποιου φιλόξενου νοικοκύρη σε χωριό της Λάκκας Σουλίου.

Εκεί που τρώγαμε, στον ίσκιο του μεγάλου πριναριού της αυλής, αυγά τηγανισμένα με τυρί, το συνηθισμένο πρόχειρο φαγητό των χωρικών, να σου κι έρχεται ο γιος του οικοδεσπότη, παλικάρι δεκάξι-δεκαεφτά χρονών.

Ο επιθεωρητής ρωτάει τον οικοδεσπότη, με τον οποίο συντρώγαμε, για το παλικάρι.

- Παιδί μου είναι, απαντάει αυτός. Πηγαίνει στο γυμνάσιο. Είναι στην τρίτη τάξη.
(Τα γυμνάσια τότες είχαν τέσσερις τάξεις. Προηγούνταν τα σχολαρχεία με τρεις τάξεις.)

-Επειδή το γυμνάσιο τούτες τις μέρες, συνέχισε ο σπιτονοικοκύρης, πήγε εκδρομή στην Κέρκυρα, ο γιος μου δε θέλησε να πάει κι ήρθε στο σπίτι.

-Γιατί δεν ακολούθησες τους άλλους μαθητές, στρέφεται προς τον νέο ο επιθεωρητής, δε σου αρέσουν οι εκδρομές;

-Ουχ! απαντάει περιφρονητικά ο νέος, όποτε θέλω καβαλάω το μουλάρι του πατέρα και πάω. Αυτό ήταν όλο.

Είχε βγάλει το δημοτικό, το σχολαρχείο και μ’ ένα χρόνο τελείωνε και το γυμνάσιο και δεν ήξερε, δεν είχε μάθει ακόμα πως η Κέρκυρα, στην προσκεφαλή της Θεσπρωτίας, περιβάλλεται από θάλασσα. Είναι νησί.

-Ορίστε! αποτείνεται θυμωμένα προς εμένα ο επιθεωρητής, διδάσκετε τα παιδιά για τα Ιμαλάια και τα στέλνετε «μουλάρια» καβάλα στα μουλάρια στην Κέρκυρα.

Ορθότατη η παρατήρηση του επιθεωρητή και δίκαιη η αγανάκτησή του. Διδάσκονται τα παιδιά στα σχολεία τις ξένες χώρες και δεν ξέρουν τι είναι πίσω από τη ράχη του χωριού τους…

Καλαμάς, ο Νείλος της Θεσπρωτίας!

Μια εξαιρετική εργασία-παρουσίαση από τους μαθητές του 12ου Λυκείου Αθηνών (!)
του ποταμού Θύαμη ή Καλαμά  και των ποικίλων προβλημάτων που αυτός αντιμετωπίζει.

φωτό: ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΠΟΥΛΙΖΟΣ

Όνειρα η ζωή και συ κυλάς

σαν τον αρχαίο ρου του Καλαμά, θυαμίζοντας

πότε προς τον Αχέροντα και πότε στους Σελλούς,

την προσμονή μου βασανίζοντας με δίνες.

ΘΥΑΜΙΣ Ή ΚΑΛΑΜΑΣ

Ο Θύαμις, γνωστότερος ως Καλαμάς, πηγάζει από την λεκάνη του Παρακάλαμου Ιωαννίνων στην οποία δέχεται και τα νερά του ποταμού Γόρμου. Το μήκος του είναι 60 χιλιόμετρα και το μέγιστο υπερθαλάσσιο ύψος του είναι 1300 μέτρα. Παραπόταμοί του είναι ο Σμόλιτσας, η Τύρια, ο Ζαλογγίτικος, ο Κουσοβίτικος και ο Καλπακιώτικος. Ορμητικός στην αρχή, ήρεμος πριν βγει στη θάλασσα κατευθύνεται νότια-νοτιοδυτικά και εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος, 2 χιλιόμετρα νότια της Σαγιάδας. 

Οι νοτιοανατολικές προεκτάσεις του όρους Τσαμαντά, οι βοριοδυτικές απολήξεις των βουνών της Παραμυθιάς και του Σουλίου καθώς και τα όρη των Φιλιατών ορθώνουν ένα ορεινό μέτωπο, παράλληλο με τις ακτές της Θεσπρωτίας. Το μέτωπο αυτό διακόπτεται από το φαράγγι του Καλαμά, επιτρέποντας έτσι στα νερά του να βρουν διέξοδο στη θάλασσα.

Από τις πηγές ως τις εκβολές τα νερά του έδιναν και δίνουν ζωή σε πόλεις και χωριά δίπλα στο πέρασμά του. Γκρεμισμένα μονότοξα και πολύτοξα γεφύρια, ίχνη πόλεων και ακροπόλεων μαρτυρούν ένα σφιχτό οικιστικό πλέγμα μέσα στους αιώνες: Γιτάνη, Φανωτή, Ράι, Οσδίνα. 

Το ποτάμι ήταν πλωτό τουλάχιστον μέχρι την αρχαία Γιτάνη που βρίσκεται κοντά στο Ράγιο στο σημείο που δέχεται τα νερά του Καλπακιώτικου.

Στους μέσους χρόνους, το αρχαίο όνομα είχε ξεχαστεί και τη θέση του πήρε ο Καλαμάς, από τα καλάμια που φύτρωναν στις βαλτώδεις εκβολές του.

Στο Δέλτα του ποταμού, ανάμεσα από Σαγιάδα, Ράγιο και Ηγουμενίτσα βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους υγροβιότοπους της Ελλάδας. Υγροβιότοπος που προστατεύεται ήδη από τη συνθήκη Ramsar.

Τα πέτρινα γεφύρια του Καλαμά

Γνωρίζοντας τα  «γιοφύρια» του Καλαμά...
[Αναδημοσίευση από το epirusPost.gr ]

Ο ποταμός Καλαμάς (ο αρχαίος Θύαμις) πηγάζει από το λεκανοπέδιο στο Καλπάκι του νομού Ιωαννίνων και εκβάλει τα νερά του στο Ιόνιο πέλαγος πάνω από την πρωτεύουσα του νομού Θεσπρωτίας την Ηγουμενίτσα.

Το μήκος του είναι 115 χλμ. περίπου, ενώ δέχεται τα νερά πολλών παραποτάμων, έτσι που η λεκάνη απορροής του (επιφάνεια 1.894 km2) να ταυτίζεται σχεδόν με όλη την βορειοδυτική Ήπειρο.

Στο ξεκίνημά του ο Καλαμάς δέχεται τα νερά του Γορμού που έρχεται από την περιοχή του Πωγωνίου (πηγάζει κοντά στον Κακόλακκο).

Από την αριστερή πλευρά του, δέχεται τα νερά του Βελτσίστικου, του Σμολίτσα, του Τύρια και του Ζαλογγοπόταμου, ενώ από την δεξιά του πλευρά (βόρεια) δέχεται το Νιζερό, τη Λιμπούζντα, το Νίστικο, τη Γερομήτσαινα, τον Κούτση, τον Κουσοβίτικο, τη Λαγγάβιτσα, τον Καλπακιώτικο και το Μπογάζι.

Οι μεγαλύτερες πηγές της λεκάνης απορροής του Καλαμά είναι στον Κακόλακκο, στο Κεφαλόβρυσο, στην Γκλάβα (Ωραιόκαστρο) και στους Αγιούς στον Γορμό, στο Καλπάκι οι πηγές του ποταμού, στη Νίστοκα (Ιερομνήμη), στη Μάνα του νερού (Γερομήτσαινα), στην Κεφαλή (Κοκκινόχωμα, Σμολίτσας) στη Μάνα του νερού (Λίστα, Λαγγάβιτσα) στα Αναβρυστικά (Ραβε νή) στα Σπυροπηγάδια (Οσδίνα) και στους Μύλους (Σκέφαρη, Μπογάζι).

Από την δεκαετία του 1960 ο Καλαμάς εκβάλει μέσω ενός καναλιού που κατασκευάστηκε ανάμεσα στο Μαυρονόρος και στη Μαστιλίτσα. Πιο πρίν τα νερά του περνούσαν σε μια μαιανδρική κοίτη ανάμεσα στη Λυγιά και το Μαυρονόρος, πλημμυρίζοντας την πεδιάδα κατά τους χειμερινούς μήνες. Αυτή ήταν η αιτία που κατασκευάστηκε η νέα κοίτη και το φράγμα για αρδευτικούς σκοπούς δίπλα στο χωριό Ράγιο. Οι επεμβάσεις αυτές δημιούργησαν το νέο δέλτα του ποταμού έκτασης 13,50 km2 το οποίο επεκτείνεται συνεχώς.

Οι χερσόνησοι του Δρέπανου στην Ηγουμενίτσα και της Σκάλας στη Σαγιάδα, έχουν δημιουργηθεί σε παλιότερες φάσεις από τον Καλαμά, ο οποίος φαίνεται να είχε πάρα πολλές εξόδους στη διάρκεια των αιώνων προς τη θάλασσα σε όλο το μήκος της ακτής από την Ηγουμενίτσα ως τη Σαγιάδα. Υπήρξαν μάλιστα περίοδοι, όπου ο Καλαμάς εξέβαλε στο Ιόνιο με περισσότερες από μια κοίτες.

Από την αρχαιότητα ο Καλαμάς αποτέλεσε σπουδαίο υδάτινο δρόμο επικοινωνίας με το μεσόγειο τμήμα της Ηπείρου.

Ένα μεγάλο δίκτυο δρόμων και μονοπατιών έκανε αναγκαία την ύπαρξη πολλών διαβάσεων σ’ όλο το μήκος του ποταμού.

Στη Ρωμαϊκή εποχή από την περιοχή των εκβολών περνούσε ο μεγάλος δρόμος που ένωνε την Απολλωνία με τη Νικόπολη και υποθέτουμε την ύπαρξη μεγάλης γέφυρας δίπλα στη Μαστιλίτσα.

Από τότε το μεγάλο μήκος, αλλά κυρίως το βάθος του ποταμού έκανε απαγορευτική τη γεφύρωσή του στο νότιο τμήμα.

Το μεγαλύτερο γεφύρι βρίσκεται σήμερα (γκρεμισμένο) στην περιοχή της Νεράιδας (Μενίνας) του νομού Θεσπρωτίας και έφερε τέσσερα τουλάχιστον τόξα.

Η Διάσωση των Πέτρινων Γεφυριών της Ηπείρου

"να γένω γης να με πατάς, γιοφύρι να διαβαίνεις!"

Ένα βίντεο που παρουσιάζει την προσπάθεια διάσωσης των πέτρινων γεφυριών της Ηπείρου,
τα οποία αποτελούν σπουδαία πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας.

Γεφύρι στο Σενίκο της Τύριας, παραπόταμου του Καλαμά.

Έργα του ζωγράφου Θεόφιλου ...στη Μουργκάνα!

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ... στην Ήπειρο.
[Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΥ]


Τρεις μοναδικές εικόνες του Θεόφιλου κοσμούν σήμερα το τέμπλο της Αγίας Παρασκευής, στο χωριό Λιας της Θεσπρωτίας. Φιλοτεχνήθηκαν από τον λαϊκό ζωγράφο γύρω στο 1910, μετά από παραγγελία του Βασιλείου Τσιλιβίδη και αποκαλύπτουν πόσο ανανέωσε ο Θεόφιλος
"την λεπτότατη παράδοση της ανεκτίμητης βυζαντινής ζωγραφικής", όπως έλεγε ο Τσαρούχης.

Αριστερά: Η εκκλησία της Αγίας Παρασκευής στο χωριό Λια της Θεσπρωτίας 

όπου ανακαλύφτηκαν οι εικόνες του Θεόφιλου.
Δεξιά: Η εικόνα του Αγίου Βασιλείου δια χειρός Θεόφιλου Χατζημιχαήλ.

 Επάνω: Λεπτομέρεια μιας από τις εικόνες στην οποία διακρίνεται 

και η υπογραφή του Θεόφιλου.
Κάτω: Δίπτυχη εικόνα στην οποία αριστερά διακρίνεται ο Απόστολος Νέος 

και δεξιά ο φουστανελάς νεομάρτυς Γεώργιος των Ιωαννίνων.

Με την πρώτη ματιά ο αναγνώστης απορεί. Γνωρίζαμε ότι ο Θεόφιλος ζωγράφισε στη Λέσβο ή στην ευρύτερη περιοχή του Βόλου. Αλλά και στην Ήπειρο; Όχι βέβαια. Απλά, ζωγράφισε για την Ήπειρο. Και τα έργα του, τρεις εξαιρετικές εικόνες, βρίσκονται ακόμα εκεί. Γιατί ως γνωστόν, όταν μιλάμε για τον Θεόφιλο, δεν εννοούμε πάντα τοιχογραφίες ή πίνακες. Διακόσμησε κασέλες και πανιά, αγιογράφησε εικόνες. Γι' αυτές, λοιπόν, τις τρεις εικόνες θα μιλήσουμε, που κοσμούν μέχρι σήμερα το τέμπλο της Αγίας Παρασκευής του χωριού Λια της Θεσπρωτίας. Την παραγγελία των εικόνων έκανε στο Βόλο, ο καταγόμενος από τον Λια, Βασίλειος Τσιλιβίδης, που περιέθαλψε τον Θεόφιλο γύρω στα 1910.
Και στις τρεις εικόνες αναγράφεται ευανάγνωστα: "Αφιερωμα Βασιλείου Τσιλιβίδη". Ο εγγονός του, γιατρός Δημ. Τσιλιβίδης, ανέσυρε από τη μνήμη του πληροφορίες που του είχε δώσει ο παππούς του και ενημέρωσε την Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων που κατέγραψε τα έργα.
Θεόφιλος, λοιπόν, στην Ήπειρο, όπως επιβεβαιώνουν οι ευδιάκριτες επιγραφές των εικόνων:
"Έργον Θεόφιλου εκ Ανατολής 1910" ή "Έργον Θεόφιλου Γ. Χα/Μιχαήλ εκ Σμύρνης 1911".

 Η δεύτερη, από τις τρεις εικόνες, απεικονίζει τον Άγιο Παντελεήμονα. 

Ο άγιος έχει αναπαρασταθεί όρθιος. 

Στο δεξί του χέρι κρατάει λαβίδα 

και στο αριστερό το κιβωτίδιο με τη θεία Ευχαριστία.

Η Αγία Παρασκευή στον Λια της Μουργκάνας.

Πηγή: Οι φωτογραφίες είναι από τη σελίδα: Liashotel Mourgana Thesprotias

στο facebook.

Ηπειρώτισσα μάνα...

από την ιστοσελίδα: "Ο ΠΥΡΡΟΣ"

Η ηπειρώτισσα μάνα όπως αποτυπώθηκε από το φωτογραφικό φακό 

του Κώστα Μπαλάφα 

και φέρνει στη μνήμη των μεγαλύτερων, νοσταλγικές εικόνες του παρελθόντος.

 Η ηπειρώτισσα μάνα του χθες, με ζωτικό ρόλο στον πυρήνα της οικογένειας και τη συμμετοχή της στις σκληρές δουλειές της γης. 

Χαρακτηριστικό της γνώρισμα: μοιάζει να γεννήθηκε φορώντας μαύρα.

Στις μανούλες ( και στις "μανίτσες") που έφυγαν, αλλά θα είναι πάντα κοντά μας...

Χρόνια Πολλά σε όλες τις μητέρες!!! 

Έψαξα / μια λέξη ιδιαίτερη / να δώσει χρώμα στη λέξη «ΜΑΝΑ»
… Μα, όσα λεξικά / και αν άνοιξα / όσο τη σκέψη κι αν σπατάλησα
στο «σ’ αγαπώ», έτσι απλά κατάληξα / στα λόγια της Καρδιάς το ΜΕΓΑ θαύμα!

Από το ποιητικό «περιβόλι» της Ρένας Τζωράκη-Μανουκάκη
Λ Ο Γ Ι Α   Κ Α Ρ Δ Ι Α Σ ! - Στην Αιώνια ΜΑΝΑ!