Στα ριζά της Βελίκας

Κεφαλοχώρι (Γλούστα): Η ομαλή, ήπια, προσήλια και <<εύυδρος>> (σημ. βρύση Μπιτσινάρα) αυτή η τοποθεσία στα ριζά της Βελίκας και στο φυσικό πέρασμα προς και από Τσαμαντά, Βούρκο και περιοχή Δελβίνου, δικαιολογεί την ύπαρξη εδώ αρχαίου οικισμού, που σίγουρα είχε οικιστική σχέση και καταφύγιό του το Κάστρο-ακρόπολη του Γαρδικίου.

Ο Αραβαντινός τοποθετούσε εδώ πολίχνη με το προελληνικό όνομα Βόλουρος ή Βουλωρός, που δεν μαρτυρείται βέβαια από άλλη ιστορική ή φιλοσοφική πηγή.
Ο Άγγλος περιηγητής Clarke, πέρασε από τα μέρη μας τη δεκαετία του 1920, όπως και ο καθηγητής ελληνικών στο πανεπιστήμιο του Bristol της Αγγλίας Ν. Hammond τις δεκαετίες του 1930 και 1950.

Έχω την γνώμη ότι και οι δυο περιηγητές συγχέουν τον οικισμό του Γαρδικίου με κάποιον οικισμό της Γλούστας, τον οποίο τοποθετούν λανθασμένα βορειότερα του χωριού. Οι περιγραφές τους ωστόσο ανταποκρίνονται στα σημερινά οικιστικά λείψανα που διατηρούνται στο κάστρο της Μονόβυζας στο Γαρδίκι.

Κι ενώ, λοιπόν, η αχλύς του πανδομάτορος χρόνου είχε κατασκεπάσει κάθε ίχνος των μακρινών, απώτατων προγόνων-κατοίκων της Μουργκάνας, ήλθε η έκπληξη.Στις 14 Ιουλίου 1993 κι ενώ ο χειριστής εκσκαφέα διάνοιγε από τον κεντρικό δρόμο ένα δρομάκι, δίπλα ακριβώς από τον πέτρινο περίβολο του σπιτιού του Γιώργη Μούτσιου στη Γλούστα, κατάλαβε ότι ο τροχός του είχε πέσει σε κενό. Έκπληκτοι οι παριστάμενοι αντικρίσανε κάτω από την σπασμένη καλυπτήρια πλάκα έναν αρχαίο τάφο με πλήθος πήλινα αγγεία με χρυσά κτερίσματα.

Πρόκειται, λοιπόν, για έναν οικογενειακό τάφο, με προσανατολισμό ΒΔ-ΝΑ και το μέγεθος και η μορφή του είναι όμοια με άλλους κιβωτιόσχημους τάφους της Θεσπρωτίας και χρονολογείται στην ελληνιστική εποχή. Οι διαστάσεις του είναι 1,92 x 0,96 και ύψος 1 μ. Τέσσερις μονοκόμματες ασβεστολιθικές πλάκες - μία για κάθε πλευρά - αποτελούν τα τοιχώματά του, ενώ ως σκέπασμα έχουν χρησιμοποιηθεί τρεις παρόμοιες πλάκες. Οι ταφικές αυτές πλάκες πρέπει να μεταφέρθηκαν εδώ από τις τοποθεσίες Ραδιό ή - πιο πέρα - Πλάκες, μεταξύ Γλούστας και Λίστας, όπου υπάρχουν τέτοιες πλακοειδείς λίθινες στρώσεις (λατομεία, νταμάρι).

Ο τάφος περιείχε έξι (6) συνολικά ταφές - καύσεις, πέντε μέσα σε σκεπασμένα πήλινα τεφροδόχα αγγεία (τρεις λέβητες και δυο σταμνοειδείς χύτρες) και μία σε ναϊσκόμορφη (σε σχήμα μικρού ναού με αετωματική επίστεψη) λίθινη κάλπη. Πλούσια κτερίσματα συνόδευαν τους νεκρούς. Κτερίσματα ήταν οι νεκρικές προσφορές που καίγονταν κατά την αρχαιότητα μαζί με τον νεκρό ή τοποθετούνταν στον τάφο του και είχαν την μορφή των κοσμημάτων και άλλων αντικειμένων που αγαπούσε στην ζωή του. Σαράντα τρία συνολικά πήλινα αγγεία, ήτοι δώδεκα μυροδοχεία, εννιά λυχνάρια, κάνθαροι, σκύφοι, αρυτήρες, αμφορείς, λέβητες-χύτρες, στάμνοι, λάγυνοι συνόδευαν τις τέφρες των έξι νεκρών.

Ένας μεγάλος ακόμα αριθμός χρυσών κτερισμάτων κοσμούσαν, με τον πλούτο και την ποιότητα τους, τις ταφές: εννιά συνολικά χρυσά στεφάνια από λεπτό έλασμα χρυσού και μια αντίστοιχη επιμήκης ταινία, σε σχήμα φύλλων βελανιδιάς, σφενταμιού και μυρτιάς, λάμπρυναν με ξεχωριστή τιμή τους νεκρούς. 

Ένα, ακόμη, ζεύγος χρυσών ενωτίων (σκουλαρικιών), που συνόδευαν την οικοδέσποινα πιθανόν του τάφου, αποτελεί δείγμα προηγμένης υψηλής μικροτεχνίας. Το στέλεχος των σκουλαρικιών είναι κατασκευασμένο με συρματοτεχνική και απολήγει σε κεφαλή λυγκός (σαρκοβόρο ζώο με οξυδερκή μάτια) κατασκευασμένη με σφυρηλάτηση λεπτού ελάσματος χρυσού. 

Τρεις χρυσές δάνακες (μικρά κέρματα) με έκτυπες μορφές από νομίσματα ΑΠΕΙΡΩΤΑΝ του Κοινού των Ηπειρωτών, συνόδευαν ακόμα τους νεκρούς, για να πληρώσουν - κατά έθιμο -τα πορθμεία, τα ναύλα στον βαρκάρη Χάροντα για την διαπεραίωσή τους από την Αχερούσια λίμνη στην απέναντι ακτή, όπου και η είσοδος προς τον Κάτω Κόσμο, τα βασίλεια του Άδη (νεκρομαντείο).

Αιχμές δοράτων, εγχειρίδια, ξιφίδια, πόρπες και στλεγγίδες (ξέστρα για άλογα) ολοκλήρωναν τα αγαπημένα συνοδευτικά αντικείμενά τους. 

Η χρήση του τάφου τοποθετείται στην περίοδο από τα τέλη του 3ου π.Χ. αι. μέχρι και το 1000 π.Χ., για 100-120 χρόνια, για 3-4 δηλ. γενιές, επιβεβαιώνοντας έτσι τις φιλολογικές μαρτυρίες ότι η ευρύτερη περιοχή αυτή της Μουργκάνας και της Θεσπρωτίας συνέχισε να κατοικείται και μετά την καταστροφή της Ηπείρου από τους Ρωμαίους το 167 π.Χ.
Ως γνωστόν ο ρωμαίος στρατηγός Αιμίλιος Παύλος - με ανεξήγητο καταστροφικό μένος - ισοπέδωσε τότε δια πυρός και σιδήρου ταυτόχρονα, τέσσερις ώρες μετά την ανατολή του ηλίου, εβδομήντα ηπειρωτικές πόλεις και έσυρε στην Ρώμη 150.000 Ηπειρώτες ως σκλάβους. 

Από ποιο εργαστήριο προέρχονται τα πήλινα και χρυσά ευρήματα του τάφου είναι άγνωστο ακόμα. Τεχνοτροπικά πάντως ομοιάζουν με άλλα αντίστοιχα της Θεσπρωτίας και γενικότερα του βορειοδυτικού ελλαδικού χώρου. Φαίνεται, λοιπόν, πως η ορεινή και δασώδης τούτη περιοχή της Μουργκάνας είχε στενές σχέσεις με τα άλλα μεγάλα θεσπρωτικά διοικητικά, πολιτικά και θρησκευτικά κέντρα (Ελέα, Νεκρομαντείο, Τ(Γ)ιτάνη).

Η επιστημονική ομάδα των αρχαιολόγων-ανασκαφέων της Η' Εφορείας Αρχαιοτήτων, με επικεφαλής την κ. Αγλαΐα Καραμάνου και τον εκλεκτό αρχαιολόγο και φίλο της Θεσπρωτίας Γ. Ρηγίνο, που για δυο-τρεις ημέρες φιλοξενήσαμε τότε στα σπίτια μας με εγκαρδιότητα και εκτίμηση, ερεύνησαν και μελέτησαν τα πλούσια και ενδιαφέροντα ευρήματα του τάφου με περισσή ευθύνη και επιστημοσύνη.

Ο τάφος ωστόσο σήμερα χάσκει άδειος και χορταριασμένος και μόνο μια μικρή πινακίδα διευκρινίζει την ιστορία του. Θεωρώ ότι θα του ταίριαζε κάτι καλύτερο και τιμητικότερο.

Τα πλούσια ευρήματά του εκτίθενται σε περίοπτη θέση στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κέρκυρας [σημείωση: σήμερα εκτίθενται στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ηγουμενίτσας].

Ευχόμαστε να παλιννοστήσουν σύντομα - μαζί με τόσες άλλες θεσπρωτικές αρχαιότητες στα Γιάννενα και Κέρκυρα - στο για χρόνια ανεγειρόμενο θεσπρωτικό αρχαιολογικό μουσείο, λειψό δυστυχώς και αυτό, άκομψο και ανεπαρκές, θεωρώ, για τη φιλοξενία των τόσων θησαυρών της Θεσπρωτίδος γης.

(Το κείμενο είναι απόσπασμα από την πραγματεία: 
«Αρχαίοι οικισμοί στην περιοχή της Μουργκάνας»,
ενυπόγραφη συμμετοχή του Φιλόλογου - Αρχαιολόγου - Καθηγητή Θωμά Σόρογκα, στο βιβλίο των Νικ. Τσώνη - Γρηγ. Καλογερόπουλου:
«ΟΙ ΑΡΧΑΙΕΣ ΘΕΣΠΡΩΤΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ: Γίτανα - Φάνοτα - Έλαια - Ελαιούς - Έλινα - Τορώνη - Σύβοτα - Ίλιον.
ΟΝΟΜΑΣΙΑ- ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ - ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΑΥΤΩΝ»)


Πηγή: Ομοσπονδία Μουργκάνας


Περισσότερα στοιχεία και φωτογραφίες μπορείτε να βρείτε και εδώ:

http://users.sch.gr//poulizos/5/evrimata.htm

http://glousta.blogspot.com/2010/08/blog-post_3663.html

Μαθήματα τοπικής ιστορίας (συνέχεια) - Αρχαία Γιτάνη

Γίτανα

[Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο του Λεωνίδα Τζάνη: "Ατραπός"]

(Γκούμανη)

(…ή αλλιώς ένα ακόμα μάθημα Ιστορίας)

Συνεχίζοντας την περιήγηση μου στους αρχαιολογικούς χώρους της Θεσπρωτίας ο δρόμος με έφερε επιτέλους στα Αρχαία Γίτανα (Γκούμανη). Ο χώρος δυστυχώς για να προσδιοριστεί γεωγραφικά, (στον μέσο σύγχρονο κάτοικο ή επισκέπτη της περιοχής), περιγράφεται περίπου 16 χλμ από το Δρέπανο και το Μακρυγιάλι!!!!, 34 χλμ από τα Σύβοτα!!!! και 56 χλμ από την Πάργα!!!!.

Με το καλωσόρισμα ο φύλακας μου έκανε μια τυπική ερώτηση που για λίγο βασάνισε το μυαλό μου. Η απάντηση μου στην ερώτηση από πού κατάγομαι ήταν η κλασική…..από ‘δω …τοv Παραπόταμο (χωριό του πατέρα μου).

Βαδίζοντας κάτω από τα τείχη με απασχολούσε το γεγονός γιατί ένα άτομο πρέπει να ανήκει σε ένα χωριό, σε μία πόλη ή σε μία περιφέρεια.

Η σκέψη αυτή άρχισε να «ξεδιαλύνεται»….. αντικρίζοντας το επιβλητικό Αρχαίο Θέατρο (4000 – 5000 θέσεων)…… ψηλαφώντας και διαβάζοντας τα ονόματα επιφανών πολιτών αυτής της πόλης σκαλισμένα στις θέσεις του θεάτρου …..διαβαίνοντας την Δυτική Πύλη αντικρίζοντας το Πρυτανείο και μένοντας εκστασιασμένος από τα ψηφιδωτά του χώρου …… περπατώντας στην κεντρικό δρόμο της πόλης «νιώθοντας» τους πολίτες αυτής της πόλης να διαβαίνουν πλάι μου βγαίνοντας από τις οικίες τους ή από τον μικρό ναό πιο πάνω…..περνώντας την βορειοανατολική Πύλη έχοντας βρεθεί στο χώρο τη Αγοράς με τα πολύβουα καταστήματα και την Στοά ……κατεβαίνοντας προς τον ποταμό Θύαμις βλέποντας τους αρχαιολόγους να φέρνουν, εκατοστό – εκατοστό στο φως, τον δρόμο που ένωνε το «λιμάνι» στις όχθες του ποταμού, με την πόλη (άραγε τι πραμάτεια και μαντάτα θα έφερναν από την Φανωτή τα πλεούμενα)….

….Παρατηρώντας την σκαπάνη του υπομονετικού αρχαιολόγου να ανοίγει ευλαβικά τα σπλάχνα της Θεσπρωτικής Γης ένιωσα σαν να σκαλίζουν το δικό μου παρελθόν…

Ε! λοιπόν, τελειώνοντας την περιήγηση στα Γίτανα και έχοντας επισκεφτεί την Ελέα, την Φανωτή αλλά μένοντας και εντυπωσιασμένος από το Αρχαιολογικό Μουσείο της Ηγουμενίτσας καταλήγω σε ένα συμπέρασμα. Δεν ανήκω μόνο στον Παραπόταμο που είμαι πολιτογραφημένος, ούτε μόνο στην Ηγουμενίτσα που μεγάλωσα, πόσο μάλλον στην Αθήνα που κατοικώ…Δεν ανήκω μόνο στις δαντελωτές παραλίες του Ιονίου που με δροσίζουν. Αυτό το ένδοξο παρελθόν που μου «Αποκαλύφθηκε» έστω και μετά από 40 χρόνια μου έδωσε το ίδιο δικαίωμα με τον πολίτη αυτών των Αρχαίων Πόλεων: να λέω και να αισθάνομαι ότι είμαι και εγώ ένας……….ΘΕΣΠΡΩΤΟΣ.

Θέατρο 4000-5000 Θέσεων

Δυτική Πύλη

Ρεζερβέ.....Θέσεις Θεάτρου

Τα ψηφιδωτά του Πρυτανείου

Οι αποθήκες του Πρυτανείου

Ανασκαφή...

Πρυτανείο

Στο δρόμο για την ...Αγορά

Απομεινάρια ενός Ναού

Στη ....στράτα για το Λιμάνι

Το Κάστρο του Αλή Πασά

Όχι, δεν πρόκειται για το γνωστό κάστρο των Ιωαννίνων, ούτε για το περίφημο κάστρο της Πάργας, κοντά στην οποία βρίσκεται το συγκεκριμένο κάστρο!

Το Κάστρο του Αλή Πασά βρίσκεται σε ένα ύψωμα ανάμεσα από τα χωριά Ανθούσα και Αγιά, 5 χιλιόμετρα βόρεια της Πάργας, κοντά στα όρια των νομών Πρέβεζας και Θεσπρωτίας. Θα το βρείτε εύκολα αν από την Πέρδικα ακολουθήσετε τον παλιό παραλιακό δρόμο προς την Πάργα.

Πρόκειται για ένα ογκώδες και επιβλητικό κτίριο, που χτίστηκε το 1814 υπό την εποπτεία του Ιταλού μηχανικού Monteleone, με στόχο να αποτελέσει το ορμητήριο του Αλή Πασά κατά την πολιορκία της Πάργας.

Το Κάστρο έχει διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση, ζωντανεύοντας τις εικόνες της εποχής εκείνης στους επισκέπτες του. Κατά την περιήγησή σας θα δείτε τις υπόγειες δεξαμενές, την πυριταποθήκη και τα δωμάτια του Αλή Πασά, με το τζάκι και τα ερμάρια. Στη βόρεια πλευρά του υπάρχουν δύο προμαχώνες και ζεματίστρα για να προστατεύουν την είσοδο. Σώζονται επίσης και τμήματα του περίδρομου, με απομεινάρια από ρωσικά και αγγλικά πυροβόλα.

Η τοποθεσία προσφέρει μία εκπληκτική θέα στα νησιά του Ιονίου και μία καλή ιδέα είναι να το επισκεφθείτε με το τρενάκι που ξεκινάει από την παραλία της Πάργας, που δίνει τη δυνατότητα μιας απολαυστικής διαδρομής. Τις νύχτες το κάστρο φωτίζεται, προσφέροντας ένα φαντασμαγορικό θέαμα. [ http://www.taxidologio.gr/parga-todo-alipasha-kastro.html ]

Και λίγη ιστορία...

Το 1814 οι Άγγλοι παρέλαβαν από τους γάλλους την Πάργα, ενώ το 1815, όταν ήρθαν στα χέρια τους τα Επτάνησα, η περιοχή δεν συμπεριλήφθηκε στην κατοχή τους. Θεώρησαν λοιπόν καλό να έρθουν σε συνεννόηση με τον Αλή Πασά που από καιρό την εποφθαλμιούσε και... του την πούλησαν το 1817. Οι Παργινοί δεν αποδέχτηκαν την απόφαση και παρά τα εμπόδια που τους έβαλαν οι Άγγλοι, αντιστάθηκαν μέχρι το 1819, ώσπου αναγκάστηκαν από τις συνθήκες σε εκπατρισμό παίρνοντας μαζί τους μόνο τα κόκαλα των γονιών τους, όπως λέει και το δημοτικό τραγούδι:

«Πάργα, τουρκιά σε πλάκωσε, τουρκιά σε τριγυρίζει.
Δεν έρχεται για πόλεμο, με προδοσιά σε παίρνει
………………………………………………….
Άστε λεβέντες, τ` άρματα κι αφήστε το τουφέκι,
Σκάψτε πλατιά, σκάψτε βαθιά, όλα σας τα κιβούρια,
Και τ` ανδρειωμένα κόκαλα ξεθάψτε του γονιού σας.»

(Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού. Ν. Πολίτης)

Για να μπορεί λοιπόν ο πασάς να εποπτεύει και να πολιορκεί με την άνεση του την Πάργα, έκτισε αυτό το κάστρο με τη βοήθεια Ιταλού μηχανικού Monteleone.

[ http://sokatzou.blogspot.com/2009/04/blog-post.html ]

 

 

Αρχαιολογικοί Χώροι της Θεσπρωτίας (χάρτης)

Η Θεσπρωτική γη έχει μακραίωνη ιστορία η οποία ξεκινά αρκετές χιλιάδες χρόνια πριν!!!

Και είναι κρίμα να μην τη γνωρίζουμε σχεδόν καθόλου, αφού οι αναφορές των σχολικών βιβλίων στην ιστορία της Θεσπρωτίας είναι ανύπαρκτες...

Για του λόγου το αληθές και για να προβάλλουμε τα πάρα πολλά ιστορικά μνημεία που βρίσκονται διάσπαρτα στη γη των Θεσπρωτών, παραθέτουμε έναν καλαίσθητο και πολύ πρακτικό χάρτη που τύπωσε η ΛΒ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων στον οποίο παρουσιάζονται όλοι οι (μέχρι τώρα διαπιστωμένοι) αρχαιολογικοί χώροι της Θεσπρωτίας.

"ΓΑΙΗ ΘΕΣΠΡΩΤΩΝ" - Η ιστορία του τόπου μας.

[Αναδημοσίευση από το ιστολόγιο του Λεωνίδα Τζάνη: "Ατραπός"]

Μαθήματα Ιστορίας….

….Πίσω στο χρόνο για να μάθω την Ιστορία του τόπου μου που τόσο επιμελώς μου «έκρυψαν» όταν πέρασα από τα σχολικά θρανία.

Αλλά αυτή η Ιστορία ακόμα παραμένει άγνωστη σε πολλούς από εμάς που πολλές φορές σνομπάρουμε μια επίσκεψη σε έναν αρχαιολογικό χώρο και προτιμάμε τις κοσμοπολίτικες παραλίες του Ιονίου. Ε λοιπόν διάσπαρτες στην Θεσπρωτική Γη υπάρχουν «Οάσεις» Πολιτισμού που ενάντια στο χρόνο αναμένουν να σας δεχτούν στις αγκάλες στους και να σας ταξιδέψουν σε ένα ένδοξο παρελθόν…

Πρώτη στάση Αρχαία Ελέα.

Βέβαια για την ακρίβεια είχε προηγηθεί μια επίσκεψη στο καταπληκτικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ηγουμενίτσας.

Το Δέλτα του Καλαμά

Σε απόσταση λίγων μόλις χιλιομέτρων από τα σύνορα με την Αλβανία, στις ακτές του Ιονίου πελάγους βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Δυτικής Ελλάδας αλλά και της Ευρώπης. Είναι το Δέλτα του ποταμού Καλαμά που περιλαμβάνει τις εκβολές της παλιάς και νέας κοίτης του, τις λιμνοθάλασσες Ρηχό, Βατάτσα, Λούτσα Παπαδιά, Βοντάς κ.α., τους βαλτώδεις σχηματισμούς γύρω από αυτές και τη χερσαία εύφορη περιοχή που έχει δημιουργηθεί με τα χρόνια από τις αποθέσεις του ποταμού.

Η έκταση της προστατευόμενης περιοχής του Δέλτα Καλαμά ανέρχεται σε 8.531 εκτάρια. Το υψόμετρο των επίπεδων δελταϊκών εκτάσεων κυμαίνεται από 0-12μ., ενώ μέσα σε αυτές ορθώνονται υψηλοί λόφοι μορφής νησιών, κυρίως το Μαύρο Όρος (ή βουνό της Κεστρίνης, 509μ. υψόμετρο) και η Μαστιλίτσα, αλλά και άλλοι μικρότεροι.

[Δέλτα Καλαμά (Λουκάς Νικόλαος)]

Πηγή: Η Ελλάδα από ψηλά

Καλό μήνα!

Οι παραλίες της Θεσπρωτίας

μπορούν να σας προσφέρουν μαγευτικά ηλιοβασιλέματα

με φόντο το Ιόνιο!

Καλό μήνα!